Postępowanie rodziców w procesie formowania się
postawy życiowej dziecka
Wychowanie człowieka
następuje w określonej rzeczywistości, którą tworzą różne osoby. W okresie
dzieciństwa kluczową rolę odgrywają rodzice, którzy dla małego dziecka stanowią
cały świat. Ich rola w wychowaniu ciągle pozostaje pierwszoplanowa i także w
późniejszym okresie wychowania dziecka ma swoje znaczenie.
Dziecko odczuwa efekty postępowania swoich rodziców, dlatego
mają oni tak istotny wpływ na kształtowanie się jego postawy życiowej.
W procesie tym bardzo ważną rolę odgrywają następujące
czynniki:
1.
Rodzice pierwsi przez
wiele lat są najważniejszym wzorem do naśladowania. >>
2.
Rodzice są (bardziej
lub mniej świadomie) autorami i wykonawcami programu wychowawczego swoich
dzieci. >>
3.
Rodzice stwarzają
określone warunki życiowe i powiązania środowiskowe, w których wyrasta dziecko.
>>
„Niedaleko pada jabłko od jabłoni”. Jak to się dzieje, że
dziecko upodabnia się do rodzica? Co prawda geny pozwalają dziedziczyć
predyspozycje do określonych cech ale o ostatecznym ich kształtowaniu decydują
warunki w jakich wyrasta dziecko. Wyposażenie kulturowe nie jest zawarte w kodzie
genetycznym, a istotnym elementem w procesie wychowania jest przede wszystkim
środowisko rodzinne.
Dziecko uczy się przez naśladowanie. Nie może ono śledzić
tego, co dzieje się w świadomości i umyśle rodziców ale zachowanie ich zawsze
dostrzeże. Małe dziecko bezkrytycznie przyjmuje to, co widzi. Starsze natomiast
świadomie akceptuje postawę rodziców, którą uważa za wzór godny naśladowania.
Jednak żaden rodzic nie jest rodzicem zawsze idealnym. Dlatego też żaden rodzic
nie powinien koncentrować się tylko na samym dziecku, ale też na sobie samym.
Świadomość własnej postawy jako właściwej pomaga w utrzymaniu ładu w swoim
życiu.
Okazuje się, że nie tylko rodzice wpływają na dziecko, ale
dzięki niemu sami się kształtują. Istnieje tutaj wzajemna zależność, swoista
interakcja - bez dziecka rodzice mniej by się rozwinęli.
Rola dziecka jest szczególnie pomocna w rozwoju religijnym życia
rodziców. Dziecko poprzez stawianie pytań daje pozytywny bodziec rodzicom,
dzięki czemu wychodzą oni z tzw. rutyny religijnej. Złe, sztuczne pokazywanie
własnej doskonałości przez rodziców jest bardzo szybko zauważane przez dzieci.
Dopiero otwartość i autentyczność wobec swoich dzieci, staje się właściwym
spełnieniem roli czasu.
Rodzice muszą podjąć określone działanie wychowawcze,
powinni zadbać o ideał, wzorzec doskonałego zachowania się dziecka, ku któremu
chcą go prowadzić. Ideał ten zawsze musi być powiązany z celem:
ideał = teraz
cel = potem
Z tym wiąże się ustalenie przez rodziców hierarchii celów. W
rodzinie chrześcijańskiej na pierwszym miejscu będzie kształtowanie
religijności i moralności chrześcijańskiej.
Ideał dziecka, którym powinni być rodzice, musi być zgodny z
celami wychowawczymi, czyli kompletny (uwzględnienie rozwoju ku dorosłości),
wewnątrzspójny i realny (dostosowany do możliwości dziecka). Ideał powinien
ukierunkowywać starania wychowawcze rodziców oraz samozachowanie (wysiłki)
dziecka. Nie można poprzestać na samym ideale dziecka, gdyż jako taki
jest zaprzeczeniem pozytywnej wizji człowieka dojrzałego. Ideał rośnie wraz z
dzieckiem. Dlatego zachodzi potrzeba określenia z jakich elementów powinien
składać się ideał oraz uwzględnić charakterystyczny kierunek zmian, jakie
powinny zachodzić wraz z rozwojem dziecka.
Ideał dziecka w rodzinie katolickiej powinien określać:
1.
Typ praktyk
religijnych, w których dziecko bierze udział
2.
Poziom samokontroli
zachowań i reakcji emocjonalnych
3.
Sposób odnoszenia się
do rodziców, innych osób dorosłych, rodzeństwa, rówieśników itd.
4.
Obowiązki życiowe
(domowe, społeczne, rodzinne)
5.
Zajęcia i zabawy
rozwojowe
6.
Osiągnięcie w
zakresie rozwoju umiejętności życiowych oraz rozwoju umysłowego i sprawności
fizycznych
Oprócz ideału i celu wychowania rodzice powinni w
działaniach wychowawczych stosować odpowiednie metody, np. czerpane z
przeszłości, z doświadczenia innych pokoleń, nowe metody czy poszukiwanie
indywidualne właściwych metod - kręgi towarzyskie, dyskusje z innymi rodzicami
itp.
Dla prawidłowego rozwoju dziecka potrzebna jest integracja z
innymi osobami, a w tym zwłaszcza z rówieśnikami. Antywychowawczo postępują ci
rodzice, którzy odizolowują dziecko od otoczenia innych ludzi z obawy przed
niewłaściwymi, negatywnymi wzorami, z obawy przed jego deprawacją.
Przeciwieństwem tej negatywnej postawy rodziców będzie:
- uczenie dziecka dokonywania właściwych wyborów spośród
tych, które podsuwa życie
- uformowanie u dziecka postawy krytycznej
- odróżnianie czynów dobrych od złych oraz ukazywanie ich
następstw.
Do prawidłowych działań, które uchronią
dziecko przed negatywnymi wpływami, niezbędna jest dyskusja na temat wydarzeń,
w których dziecko uczestniczy wprost lub pośrednio oraz odpowiednie komentarze.
Zamiast ograniczać kontakty z otoczeniem rodzice powinni się im przyglądać, aby
w razie potrzeby udzielić na czas odpowiedniej rady i pomocy. Pozytywnym
działaniem ze strony rodziców będzie również dodawanie dziecku odwagi,
wskazywanie pozytywnej roli, jaką może wnieść w swoje otoczenie.
Wielkie znaczenie w aspekcie wychowania dziecka w najbliższym
otoczeniu ma fakt, z kim przyjaźnią się rodzice, jak wyrażają się o innych -
czy odnoszą się do swoich znajomych szacunkiem czy z lekceważeniem oraz jakie
powody kierują nimi do takiego czy innego zachowania.
Rodzice pod wieloma względami bardzo różnią
się od siebie, a wynika to m.in. z:
- innego zasobu doświadczeń
- odrębnej struktury psychicznej
-
różnych osobowości
- życia w różnych środowiskach przed małżeństwem.
Wszystkie te czynniki sprawiają trudność
osiągnięciu jednolitego stanowiska. Jego brak ma niekorzystny wpływ na efekty
wychowawcze. Dlatego istnieje szczególna potrzeba, by rodzice ustalili wspólną
hierarchię celów wychowania i wartości. W tym przypadku należy jednak pamiętać
o tym, że DĄŻENIE DO JEDNOLITOŚCI NIE MOŻE NIGDY DOPROWADZIĆ DO IDENTYCZNOŚCI.
W dochodzeniu do jedności celów, dziecku potrzebne jest dostrzeżenie naturalnej
różnicy pomiędzy mężczyzną a kobietą. W przeciwnym razie będzie to bardzo
ujemnie wpływać na jego rozwój.
Rodzice - mąż i żona - muszą się wzajemnie uzupełniać w
praktycznym działaniu.